Wat kan muziek aan poëzie toevoegen? Of in het algemeen met taal doen? In vorige columns heb ik betoogd dat taal muzikaal is, maar ook dat muziek niet altijd als een soort taal moet worden gezien. Daaruit volgt dat muziek niet een "vertaling" van poëzie hoeft te zijn. Er zijn dus andere mogelijkheden waarop muziek met taal kan omgaan. Wat voor mogelijkheden zijn dat?

"Muziek en poëzie". "Geluid en taal". "Klanken en woorden". Zulke paren koppelen domeinen aan elkaar die verschillend zijn. Maar tegelijk denken we vaak aan muziek als iets dat zelf een taal is of een taal heeft. Dat gebeurt bijvoorbeeld elke keer dat een componist spreekt over "communicatie" met het publiek: dan wordt de kunstvorm die muziek is in de sfeer van de techniek die "communicatie" genoemd wordt getrokken, en die te maken heeft met het effectief overbrengen van boodschappen - wat codering en decodering veronderstelt: een taal. Ook wordt muziek vaak als taal gezien bij analyses van de crises die in de moderne muziek zouden hebben plaatsgevonden. Het heet dan bijvoorbeeld dat voor Schönberg de oude taal van de tonaliteit uitgewerkt was en dat er een nieuwe taal moest worden gevonden.

Onderstaande column is een herpublicatie van een column die ik eerder dit jaar schreef voor de muziek-en-literatuur-special van het tijdschrift voor letteren Vooys (nummer 27.2)

Recentelijk verschenen bij uitgeverij het balanseer twee verhalenbundels van de vlaamse prozaïst C. C. Krijgelmans, Tandafslag en Patogeen Halogeen. Het zijn extreme verhalen, veelal vol bizarre sex en grof geweld, geschreven in een zeer buitenissige variatie op het Nederlands. In het voorwoord van Patogeen Halogeen schrijft Bart Vervaeck: "Dat taal muziek kan worden is in deze bundel geen loze kreet, maar een constante leeservaring [...] De klank- en woord-spelingen razen voorbij en verleiden de lezer soms tot een omgekeerde beweging [...] De lezer probeert dan achter de nieuwe samenstellingen de oorspronkelijke onderdelen te zoeken. Maar dat lukt gelukkig nooit helemaal. Het eindresultaat van Krijgelmans is altijd veel rijker en muzikaler dan het zogenaamde equivalent van de gewone taal." Vervaeck schrijft dit naar aanleiding van deze zin van Krijgelmans (die gaat over 'een vreemd soort taalwaanzin'): "Alles verandert volgens een eigen (nog niet bekend) logikaal, totdat de verstommelde er het bijlig bij nederlegt of zijn trein neukelings tot een massaal kluwerig verkreukelt, bedommelt, ontkommert, ontkorrelt, versplintert, vertrommelt, bekrijst, bekrimpt, ontkrimpt, verduizeligt, verrammelt, verstamelt, verstummelt en doorgrommelt met vuuraanslag, dit laatste een spontaneer kombustaar dat door het schap van weten manieke verzinsallokutatie wordt genoemd."

Tijdens mijn studie compositie en in de jaren daarna organiseerde ik jarenlang een concertserie voor nieuwe kamermuziek, Concerten Tot en Met, tot 2004. Daarna ging ik als programmeur werken voor poëziestichting Perdu. Zo leerde ik zowel de hedendaagse-muziekwereld als de literaire wereld van binnenuit kennen, en ook de overeenkomsten en verschillen daartussen.

In hoeverre is de orkestwereld vergelijkbaar met de bankwereld? Daniel Wolf schrijft: "Consequently, presenters tend to play safe with the orchestra, the musical institution "too big to fail," and play it safe by choosing composers with track records for playing it safe and working successfully with other orchestras (...) The chosen few composers, in turn, protect their track records by providing just enough novelty ear candy to maintain the aura of the new while fundamentally remaining in the safety zone in terms of both performance difficulty and audience receptivity." Zie hier voor de hele blog...

This paradoxical music, conservative modernism or modernist conservatism, has its merits. It is often very skilfully made and, for those who acquire the taste, it can seem very tasteful. It sounds like modern music and is assiduously promoted as modern music by much of the classical music industry. Its disadvantage is that, when heard alongside the modernist masterpieces of the first decades of the 20th century, it just sounds vapid and dull.

"It has been said that Mozart was the first continental composer to move from court patronage to a freelance existence, composing for a bourgeois audience, but that Beethoven was the first to actually succeed materially as a freelancer.

Moeten opera's altijd gaan over mensen die van elkaar houden maar helaas vermoord worden? Op deze pagina trof ik een bepaald opwindender gedachte: een opera over alle Amerikanen (eigenlijk van alle mensen) die ooit geleefd hebben en ooit zullen leven.

Op de site van de Concertzender:

Donderdag 13 november om 17.30 uur kwam Ruurd Bierman, voorzitter van Stichting Concertzender Nederland, de medewerkers en vrijwilligers van de Concertzender vertellen dat de NPO (Publieke Omroep) voornemens is de stekker uit de Concertzender te gaan trekken. Op zeer korte termijn zal de financiering worden stopgezet. In een studio in het MCO gebouw in Hilversum vertelde Bierman de aanwezige medewerkers en vrijwilligers dat NPO de Concertzender niet meer vindt passen in het bestel van de publieke omroep. De Concertzender maakt zich sterk voor de inhoud – de muziek – en in mindere mate voor publieksbereik.

Many composers come into music through the world of 19th-century music, and most music schools put a pretty strong focus on Romanticism, and there's one aspect of Romanticism that survived through all the vicissitudes of 20th century style change pretty much intact: many, many composers aim in their music for a kind of organic emotional curve whereby the music spends most of its time either crescendoing or decrescendoing in intensity, with some sense of climax and often resolution, often symbolized by increasing dissonance or complexity. Of course there's nothing wrong with this, and it describes a lot of great music. But if there is a privileged paradigm that subconsciously represents normalcy to many musicians, this is how I would characterize it. The deliberate avoidance of this paradigm, the rejection of its premises, is one of the sins committed by the so-called "American Maverick" composers (Cage, Harrison, Young, Tenney) and continued by many of us, their faux maverick acolytes.

Lees verder op de weblog van Kyle Gann...